Iran : voix de femmes pour dire vrai

 

par Hanna Kay 11.03.2026

La littérature dit ce que la politique laisse de côté : la sensibilité, la mémoire, la vie.

 Place à la voix des femmes à travers ces quatre ouvrages qui nous ont touché au cœur. Journalistes,  témoins ou anciennes prisonnières de régimes islamistes, elles racontent ce qu’elles ont vécu....

Massoumeh Raouf, ancienne journaliste iranienne devenue prisonnière politique du régime des mollahs, raconte une mère, une femme dont le combat pour la liberté a coûté la vie de ses quatre enfants. 

 O mères d’Iran de Massoumeh  Raouf, Février 2026

L’histoire est si dure qu’on hésite à la croire. Et pourtant elle est vraie. Fatemeh Eslami, que l’on appelle « Mère Ebrahimpour », est encore en vie. Elle a perdu quatre enfants, un gendre et son mari dans la lutte contre le régime islamique. 

C’est ce destin que raconte Massoumeh Raouf dans son troisième livre. Journaliste elle aussi, arrêtée en 1981 en Iran, condamnée à vingt ans de prison, elle s’évade après huit mois et s’exile en France. Son écriture est simple. Presque nue. Pas de pathos. Malgré l’horreur. Elle se glisse dans la voix de Fatemeh Eslami et écrit « je », comme si la parole revenait du silence. Une mère dans les montagnes, la résistance, les larmes, la foi. Et derrière cette vie, toute l’histoire d’un pays.

 Le renversement d’un des seuls espoirs démocratiques, Mossadegh, par les américains en 1953, la monarchie du shah et les vagues d’arrestations des opposants dans les années 70 par la savak (la police secrète du shah),  les assassinats de tous ceux qui osaient penser à la liberté après l’instauration du régime des mollahs suite à la révolution de 1979, la cruauté inimaginable des Gardiens de la révolution, le massacre de 1988 où il est rappelé que plus de 30000 prisonniers politiques furent exécutés…Le mot martyr change de sens. Non plus mourir pour une religion, mourir pour la liberté.

 On comprend aussi que chaque famille iranienne porte cette mémoire. Un frère disparu. Un père torturé. Une mère qui attend. La révolution de 1979 leur a été volée. Peut-être que celle qui vient leur rendra enfin ce qui leur a été pris. 

Le livre avance ainsi. Une vie. Une douleur. Une obstination. Et ces mots qui résonnent longtemps après la dernière page. « Ce que vous faites aujourd’hui, ce que vous vous apprêtez à accomplir, c’est plus qu’un acte de rebellion. C’est un acte de foi. Une foi en un futur meilleur, un futur où aucun enfant ne sera arraché à sa mère à cause d’un régime oppressif, où aucune mère ne pleurera la perte de ses fils parce qu’ils auront osé rêver d’un monde plus juste. »

https://cult.news/actualites/iran-quatre-voix-de-femmes-pour-dire-vrai/

 

 

ایران: روایتِ زنانه از واقعیت

ادبیات همان چیزی را بازگو می‌کند که سیاست نادیده می‌انگارد... لطافت، حافظه و خودِ زندگی.

اینک نوبت طنینِ صدای زنان است .... این زنان — که برخی روزنامه‌نگار، برخی شاهد عینی و برخی دیگر زندانیان پیشینِ رژیم‌های اسلامی بوده‌اند — روایتگرِ آزموده‌های خویش‌اند.

معصومه رئوف، روزنامه‌نگار پیشینِ ایرانی که خود روزگاری زندانی سیاسی رژیم ملایان بوده است، روایتگرِ داستانِ یک مادر است؛ زنی که پیکار در راه آزادی، به بهای جانِ هر چهار فرزندش تمام شده است.

  

مادرانِ ایران؛ اثری از معصومه رئوف (فوریه ۲۰۲۶)

روایت چنان سهمگین است که آدمی در باور آن تردید می‌کند؛ و با این حال، عینِ حقیقت است. فاطمه اسلامی، ملقب به «مادر ابراهیم‌پور»، هنوز در قید حیات است. او در مسیر مبارزه با رژیم اسلامی، چهار فرزند، یک داماد و همسرش را از دست داده است. این همان سرنوشتی است که معصومه رئوف در سومین کتاب خود بازگو می‌کند. او که خود روزنامه‌نگاری زنداني در سال ۱۳۶۰ است، پس از محکومیت به بیست سال حبس، هشت ماه بعد می‌گریزد و به فرانسه پناهنده می‌شود.

سبک نگارش او ساده است؛ تقریبأ عریان. به دور از تکلف و با وجودِ تمامِ فجایع، عاری از مرثیه‌سرایی. او در طنینِ صدای فاطمه اسلامی حل می‌شود و با ضمیر «من» می‌نویسد، گویی کلام از اعماق سکوت بازمی‌گردد. مادری در میان کوهساران؛ مقاومت، اشک‌ها، ایمان. و در پسِ این زندگی، تمامِ تاریخِ یک سرزمین نهفته است.

از واژگونیِ مصدق در سال ۱۹۵۳ به دست آمریکایی‌ها — که از معدود امیدهای دموکراتیک بود — تا دوران پادشاهی شاه و موج بازداشتِ مخالفان در دهه‌ی ۵۰ توسط ساواک؛ از قتل‌عامِ تمام کسانی که پس از استقرار رژیم ملایان در پی انقلاب ۱۳۵۷، جرئتِ اندیشیدن به آزادی را داشتند، تا قساوتِ تصورناپذیرِ پاسداران و کشتار سال ۱۳۶۷ که یادآورِ اعدامِ بیش از ۳۰ هزار زندانی سیاسی است... در اینجا، واژه‌ی «شهید» تغییر معنا می‌دهد: دیگر نه مرگ در راه مذهب، که مرگ در راه آزادی.

درمی‌یابیم که هر خانواده‌ی ایرانی، حاملِ این حافظه‌ی تاریخی است. برادری ناپدید شده؛ پدری شکنجه‌دیده؛ مادری چشم‌انتظار. انقلابِ ۱۳۵۷ از آن‌ها ربوده شد؛ شاید انقلابی که در پیش است، سرانجام آنچه را که ستانده شده، بازپس دهد.

کتاب این‌گونه پیش می‌رود: یک زندگی، یک درد، یک پایداریِ خلل‌ناپذیر. و کلماتی که تا دیرزمانی پس از بستنِ آخرین صفحه، در گوش جان طنین‌انداز می‌مانند:

«آنچه امروز انجام می‌دهید و آنچه در آستانه‌ی به ثمر رساندن‌اش هستید، فراتر از یک عصیان است؛ این یک فعلِ ایمانی است. ایمان به آینده‌ای بهتر؛ آینده‌ای که در آن هیچ فرزندی به سببِ حکومتی سرکوبگر از آغوشِ مادر ربوده نشود، و هیچ مادری در سوگِ پسرانش ننشیند، تنها به این جرم که رؤیای جهانی عادلانه‌تر را در سر پرورانده بودند».